Fišrildaįhrif?

Ég gerši smį könnun ķ hįdeginu į žvķ hvernig fólk skilur žetta hugtak "fišrildaįhrif". Flestir  stóšu ķ žeirri trś aš eins og segir ķ fréttinni aš "litlar ašgeršir geti leitt til mikilla breytinga". Ein lķtil alda valdi flóšbylgju. Hnerri į einum staš valdi fįrvišri annars stašar.

Ķ grein į wikipedia um óreišu kenninguna, er sagt frį žvķ hvernig įhugi Lorenz kviknaši į óreišu kenningunni. Hann var aš vinna aš forriti til aš spį fyrir um vešur įriš 1961, en į žeim tķma voru tölvur tiltölulega nż fyrirbęri. Hann ętlaši aš stytta sér leiš viš aš endurkeyra forrit og sló inn milli nišurstöšur śr fyrri keyrslu til aš prenta śt endanlegar nišurstöšur aftur. Honum til undrunar komu gjörólķkar nišurstöšur. Allt önnur vešurspį. Žaš kom ķ ljós aš talan sem hann hafši slegiš inn var meš örlķtilli skekkju. Millinišurstašan var prentuš meš 3 aukastöfum t.d. 0,506 žó aš tölvan hefši nįkęmni upp į 6 aukastafi og talan hafi ķ raun veriš 0,506127.

Módelin voru sem sagt žannig aš tiltölulega litlar breytingar ķ forsendum gįtu leitt til gjör ólķkra nišurstašna.  Žaš eru fišrildaįhrif. Ekki žaš aš raunverulegt blak fišrildavęngja valdi raunverulegum fellibyl.

Módelin (og žar meš tölvuforritin sem žau byggšu į) voru ekki nógu góš. 

Sjį lķka grein į vķsindavefnum.

Svo er žaš annaš mįl aš fyrirbęri ķ nįttśrunni eru mis stöšug, ef mašur setur stįlkślu ofan ķ skįl, žį endar hśn į botninum į skįlinni, hvernig sem mašur żtir ķ hana. Ef mašur stillir stįlkślu ofan į bolta žį getur hśn haldiš jafnvęgi žar ķ įkv. tķma. Sķšan rśllar hśn af boltanum, žegar eitthvaš żtir viš henni. Hvar hśn lendir vęri reyndar nįkvęmlega fyrir segjanlegt af mašur vissi hvaša kraftur żtti viš henni, en ef mašur veit žaš ekki žį getur mašur engu spįš öšru en žvķ aš kślan rśllar einhvers stašar nišur af boltanum.


mbl.is Höfundur „fišrildaįhrifanna“ lįtinn
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Athugasemdir

1 Smįmynd: Gunnar Geir

Žaš er ekki rétt hjį žér aš:

,,Módelin (og žar meš tölvuforritin sem žau byggšu į) voru ekki nógu góš. "

 Vešurfręši módel ķ dag gefa rétta nišurstöšu ef upphafsskilyršin sem žau fį eru rétt. Hins vegar eru upphafsskilrši aldrei algjörlega "rétt" - var t.d. 3.32 stiga hiti į Stórhöfša eša var hitinn 3.38 stig?

Fleiri kerfi en vešurkerfi hafa žennan eiginleika: aš vera viškvęm fyrir upphafsskilyršum. Fyrst žś nefnir stįlkślur aš žį mį ķmynda sér plötu sem margir naglar hafa veriš reknir ķ af handahófi. Undir halla getum viš lįtiš stįlkślu renna nišur eftir plötunni ķ gegnum frumskóg naglanna. Ef viš lįtum kśluna renna af sama staš mun hśn enda į sama staš ef hallinn er sį sami. Hins vegar mį vera ljóst aš ef viš breytum upphafsstaš kślunnar örlķtiš getur žaš gerst aš kślan endi į einhverjum allt öšrum staš. Žetta kerfi er lķka viškvęmt fyrir upphafsskilyršum. 

Žaš aš žessi viškvęmni fyrir upphafsskilyršum vęri til stašar ķ vešurkerfum, er uppgötvun Lorenz.

GGP 

Gunnar Geir, 19.4.2008 kl. 11:08

2 Smįmynd: Kjartan R Gušmundsson

Markmišiš hjį mér var aš benda į aš žetta hugtak "fišrildaįhirf" vęri lżsing į žvķ aš śtkoma śr ólķnulegum kvikum kerfum vęri, eša gęti veriš, mjög hįš upphafskilyršum.  Ég er oršinn leišur į bulli eins og žessu:

"...fišrildaįhrif (butterfly effect) vķsa ķ žį kenningu aš vęngjaslįttur örsmįrra fišrilda ķ einum heimshluta geti haft stórkostleg įhrif į vešurkerfi hinum megin į hnettinum."

Ofangreint er tekiš af moggablogginu. 

Vešurspįmódelin sem Lorenz var aš vinna meš upp śr 1961, voru aš sjįlfsögšu langt frį žvķ aš vera jafn góš og žau eru ķ dag, Módel ķ dag eru betri og reiknigetan til aš vinna śr žeim er mörgum stęršargrįšum meiri.

(Ég veit reyndar ekkert um vešruspįmódel, gef mér bara aš žau hafi batnaš į tępum 50 įrum, ég veit hins vegar aš reiknigetan hefur batnaš örlķtiš :-) ) 

En fullyršingin aš vešurspįmódel ķ dag gefi rétta nišurstöšu ef upphafsgildin eru rétt er vafasöm. Žaš er ekki hęgt aš sanna hana žvķ žaš er alltaf hęgt aš segja aš upphafsgildin hafi ekki veriš alveg rétt af śtkoman reynist ekki vera rétt. 

Kjartan R Gušmundsson, 20.4.2008 kl. 20:39

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband